Wat is participatie eigenlijk (en wat is het niet)? Wanneer kan je spreken van ‘goede’ participatie? Is er inspiratie te halen bij dingen die in Brugge gebeuren? In april 2026 organiseerden we samen met beweging.net en SAAMO een panelgesprek over Participatie. We onthouden enkele inzichten.
Participatie is niet ‘deelnemen aan’ of ‘informeren’
Participatie is een containerbegrip. Participatie in de politieke zin van het woord moet altijd een mate van invloed bevatten. Mensen laten deelnemen aan de samenleving via buurtwerk, sport of cultuurparticipatie is belangrijk en zinvol, maar is op zich geen participatie in deze zin, hoogstens een tussenstap.
Ook het informeren van burgers is geen participatie. Informeren is natuurlijk ook een opstapje naar participatie, maar een informatieve activiteit als participatie voorstellen, is schijn-participatie. Het is eenrichtingsverkeer zonder invloed en dreigt tot net méér wantrouwen te leiden. Het juist benoemen van de finaliteit van een actie is dus heel belangrijk.
Inspiratieavond Participatie
Op 29 april organiseerde Avansa samen met Beweging.net, SAAMO en het Masereelfonds een ‘Inspiratieavond’ over Participatie. Ine Plovie (expert participatie bij o.a. Mondea) schetste eerst wat zij verstaat onder participatie, daarna gingen we in gesprek met Jore Rossey (Oranje vzw, en trekken van het project Zorgzame Buurten in Sint-Kuis) en met Bart Vanduyver (Cel Cultuurbeleid stad Brugge, en begeleider van het Adviesraad Cultuur Brugge.) Om te inspireren, gelijke geesten te vinden, werk te maken van betere participatie.
Het begint bij vertrouwen
Zonder vertrouwen krijgt participatie geen kans. Met vertrouwen zit het niet slecht in de Brugse regio, leren we uit de gemeente- en stadsmonitor. Het vertrouwen van de burger in het bestuur of de tevredenheid over de communicatie ligt hier hoger dan elders in Vlaanderen. Bruggelingen zijn trots op hun stad en wonen er graag.
Al ontsnapt ook wij niet aan het algemeen onbehagen dat de laatste jaren is toegenomen: het vertrouwen daalt tussen 2020 en 2023. En ook Blankenberge is een uitzondering. Indicatoren rond vertrouwen en welbevinden scoren duidelijk lager dan in de andere gemeenten van de regio Brugge. Dat heeft wellicht te maken met de hoge cijfers rond kansarmoede en het specifieke sociaal-economische profiel van de stad. Vertrouwen is dus een belangrijk vertrekpunt, het is de grondstof waarop participatie gebouwd is. En tegelijk wekt goede participatie meer vertrouwen op.
Een moderne democratie betrekt zijn burgers
Participatie is een houding, eerder dan een activiteit. Het is een strategie, een leiderschapsstijl. Hoe staat een bestuur tegenover het toelaten van een bepaalde mate van invloed: neemt het een autoritaire stijl aan, een strikt begrepen primaat van de politiek waarin de rol van de burger beperkt wordt tot één keer om de vijf jaar gaan stemmen? Dan kunnen we maar beter zwijgen over participatie. Of durft een bestuur consulteren, samenwerken of een deel van de invloed te delen? Durft ze een proces aan te gaan, waar samen nagedacht wordt, in het algemeen belang? Dan pas kan een participatief traject kans maken op slagen.
In dat proces zullen rollen en mate van invloed wisselen. Participatie hoeft niet voor altijd op dezelfde manier te gebeuren. En het vraagt een goede begeleiding. Niet alleen door mensen die voor de overheid werken, maar net zo goed door mensen uit het middenveld, het verenigingsleven of andere bruggenbouwers. Er is een gezond en divers ecosysteem nodig om participatie waar te maken.
Echte participatie maakt dat burgers het beleid mee dragen en het beleid wordt beter. Een moderne democratie betrekt zijn burgers en streeft een open en wederkerige relatie na.
Participatie is een houding, eerder dan een activiteit. Het is een strategie, een leiderschapsstijl. Hoe staat een bestuur tegenover het toelaten van een bepaalde mate van invloed? (...) Durft een bestuur consulteren, samenwerken of een deel van de invloed te delen?
Een rol voor Avansa?
Participatie zit in het DNA van Avansa. We zijn gewoon om te denken van onderop en om ons te verplaatsen in het perspectief van groepen die minder gehoord worden. We kunnen nadenken over werkvormen en een bijeenkomst leiden. Participatie is een essentieel onderdeel van een sociaal-culturele aanpak.
We hebben ons tot nog toe niet gepositioneerd als experten-inspraakbegeleiding, maar we werken op meerdere terreinen wel mee aan participatie als een proces en een houding. We stellen ons vaak op als mee-denkers en -doeners. Als bruggenbouwers, om zo mee te zorgen voor het ecosysteem waarin participatie kan tot stand komen.
Foto's: Pieter Jonckheere
Wanderkamers
In de ‘Tir’, de oude schietstand langs de Baron Ruzettelaan, zijn in afwachting van een definitieve bestemming overgenomen door Pieter. Onder de naam ‘Wanderkamers’ biedt hij de bijzondere ruimte aan voor allerlei evenementen en gelegenheden die mensen samenbrengen. Wil je meer weten? www.wanderkamers.be/ of pieter@wanderkamers.be
