Het is opvallend hoe afwezig Zeebrugge is in de hoofden van de gemiddelde Bruggeling. We komen er zelden. Een stukje Charleroi aan de kust: industrie, verval, doorsneden door autowegen, sporen en kanalen. Een gure plek. Of vergissen we ons? En hoe kunnen we er mee voor zorgen dat Zeebrugge een warme plek is om te wonen?
“Brugge-Noord”
Brugge is meer dan de historische binnenstad. Amper één op zes Bruggelingen woont nog in het centrum. Er lijken wel drie Brugges te bestaan: het centrum, de randgemeenten die aansluiten op de binnenstad en daarna pas ‘het noorden’. Het noorden, dat is dan: Zeebrugge en de polderdorpen, en bij uitbreiding ook Sint-Pieters en Sint-Jozef. Er is een kloof tussen ‘het noorden’ en de rest van Brugge. Industrie en haven, een andere bevolkingssamenstelling, minder gunstige sociaal-economische parameters en een donkerder stemgedrag. Vanuit Zeebrugge gezien is de stad Brugge ver weg. Heist en Blankenberge zijn dankzij de tram vlakbij.
Er leeft wat in Zeebrugge
Toch beweegt er veel in Zeebrugge. De bewoners zelf, de stad en enkele organisaties pakken de dingen in handen: in en rond het buurtcentrum d’Oude Statie gebeurt vanalles, er zijn de buurtverbinders, de bewoners stampten zelf een dierenpark uit de grond, er is de Zeewijding, Film op het Strand en de herleving van de vismijnsite en de Fishbone.
We proberen daar met Avansa aan mee te doen. We zetten het verhaal van dorp en haven in de kijker via wandelingen en lezingen. Het project ‘t Werkt is er met buurtbewoners aan de slag om van de Fishbone een echte (helaas tijdelijke) Zeebrugse plek te maken, we organiseren er Repair Cafés en de SamenLeesgroep in Zeebrugge is een waar succes.
Maar toch… deze inspanningen kunnen moeilijk op tegen de schaal van de sociale problematiek en de gigantische impact van de haven en de infrastructuurwerken. Zeebrugge beleeft wat Dominique Willaert beschrijft in zijn boeken en lezingen over de Denderstreek of het Amerika van Trump: het gaat te snel, mensen voelen zich door de wereld achtergelaten.
Er zijn de lokale politici, die proberen te lijmen wat kan, maar zij die het wel en wee dicteren blijven onzichtbaar en onbereikbaar. Het lot van de Vismijnsite is daarvoor typerend: een van de leukste plekken van Zeebrugge zal maar even bestaan, dankzij de ‘gulheid’ van de projectontwikkelaar. Als het tijd is voor een nieuwe blok appartementen, is het uit.
Klein dorp, grote haven
Zeebrugge is een klein dorp, in de schaduw van een grote haven. Het dorp telt 4300 inwoners en is versnipperd over vier wijken: dorp, stationswijk, strandwijk, de wijk aan de jachthaven. Tussen die wijken zijn er grote barrières, in de vorm van kanalen, sluizen en autowegen. Van de ene wijk naar de andere wijk wandelen is allesbehalve aangenaam en veilig. Het gebeurt dan ook niet vaak.
Er zijn bovendien heel wat tijdelijke verblijvers, in huizen waar havenarbeiders of truckchauffeurs gelogeerd worden, of in het enorme Ibis-hotel. Her en der zie je truckers kamperen, onder lastige omstandigheden. Een cruiseboot heeft 3000 passagiers mee, soms liggen er twee boten tegelijk aan de kaai.
Daarbovenop zijn er heel wat tweedeverblijvers. Rond de jachthaven staat de teller zelfs op één vaste verblijver op zes of zeven.
Het is lastig, om in zulke omstandigheden het gemeenschapsgevoel vast te houden.
Zeebrugge is al jaren een werf, en zal dat nog jarenlang blijven. De dreiging van lawaai, stof, onteigeningen en afbraak, de beslissing van de Vlaamse regering om de nieuwe sluis te bouwen waar noch de Zeebruggenaren noch de stad ze wilden hebben: ook dat creëert een verlaten gevoel. Dat er ooit, in de laatste fase, werk zal gemaakt worden van een groene boulevard en het beter verbinden van de verschillende wijken, is een verre en vage belofte. Eerst zien en dan geloven, misschien is het geld op voor er aan de groene boulevard kan begonnen worden?
Rafelige randjes
En toch heeft Zeebrugge iets unieks. Een grote fierheid. Zeg nooit Zeebruggeling tegen een Zeebruggenaar. Als je echt gaat luisteren, krijg je een warm welkom en hoor je onverbloemd de waarheid. De inwoners willen de haven niet weg: ze werken er. Maar ze willen ook een betere plek om te wonen. De Zeebruggenaren geven het nog lang niet op.
En er zijn ook mooie plekken en troeven. Het weidse strand en de rust in de strandwijk is een verademing aan de drukke Belgische kust. De tuinwijk rond het Keyesplein is ronduit prachtig. Er is een geëngageerde pastoor die koppig zijn ding doet: mensen in nood helpen, van waar ze ook mogen komen. Er zijn enkele mooie parken en groene plekken, er is de nabijheid van de natuur in de duinen en de polders.
De rafelige randjes en de nabijheid van de haven en de industrie bieden ook mogelijkheden: waar Brugge te clean is, heeft Zeebrugge iets spannends. Niet alles is er proper en af, of schone schijn ten dienste van de toerist. Zeebrugge is héél on-Brugs, en net daardoor uniek.
Er is werk aan de winkel in Zeebrugge. Geld en investeringen in leefbaarheid, maar ook: luisteren, kennismaken, aanwezig zijn. Het beleid niet alleen afstemmen op de noden van de industrie en de middenklasse. Rekening houden met wat de bewoners van Zeebrugge willen . Het havenbeleid en het Zeebrugge-beleid moeten zichtbaar en bespreekbaar zijn in de Brugse politiek en de Brugse publieke opinie.
Dat is een opdracht voor iedereen: voor lokale en andere overheden, maar ook voor het middenveld, het culturele veld, de lokale pers. En voor iedereen van ons. Spring op je fiets, neem de trein, en wandel eens rond in Zeebrugge, met open blik.
